Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

 

 

Bilal Aksoy

Acur

5 Mart 2020

     Kabakgillerden, kabuğu çizgili iri bir hıyar türü. Latince bilimsel adı cucumis flexuosus olarak bilinmektedir.  Cucumis flexuosus adındaki cucumis ‘hıyar’, flexuosus ise ‘dolambaçlı, eğri büğrü’ oluşu belirtmektedir. Küte ya da acur denilen bu hıyar çeşidi, gerçekten de uzun ve eğri büğrüdür. Buna karşılık, küteye Latince cucumis anguria da denilmiştir. Cucumis anguria adındaki angur sözcüğünün Latince angulis (=yılan) ile benzerliği görülmektedir. Küte, yılana benzer uzunluğuyle dikkati çekmektedir. Latincede cucumis ‘’hıyar, salatalık’ demektir. Kabakgillerden kavun, Latincede cucumis melo adıyla anılmıştır. Bildiğimiz hıyar, Latincesiyle cucumis sativus’tur. İçi fazla tohumlu olduğundan bu adı almış olabilir. Şal kabağı da acur adıyla ifade edilmiştir. Şal kabağı, Latince bilimsel adıyla cucumis trigonus’tur.

     Hıyar, Sumerce ukuš adıyla ifade ediliyordu. Arapça acur, Ermenice acir ve Yunanca anguri şekilleriyle bilinmektedir.  Arapça aggûr sözcüğünün Rumca anguri‘den alınmış olduğunu sanıyorum. Bu sözcük sonra da acur şeklinde telaffuz edilmiştir. Acur‘un Arapçada da kullanıldığına dair bir kısım Arapça sözlüklerde karşılaşmaktayız.

     Elazığ, Malatya ve Tunceli dolaylarında bir hıyar çeşidi olan küte, başka yörelerde acur diye bilinmektedir. Bolu havalisinde bir tür sarımtırak çizgili uzun hıyar çeşidine acur denirken, Edirne’nin Lalapaşa ilçesinde ‘ham kavun’ acur adıyla bilinmektedir. Öte yanda, Diyarbakır çevresinde büyümemiş karpuz, ‘acur’ adıyla ifade edilmektedir. Çanakkale’nin Ezine ilçesinde sarı renkli ve uzun bir çeşit kavun, acur adıyla dile getirilmektedir. Acur adı, bu ilişkiler ağı içinde Rumca anguri sözünün ancuri ve acur diye telaffuz edilişine istinaden Türkçede yer etmiştir. Şal kabağı küte gibi uzun olduğundan her ikisine de acur denilmiştir. Acur, acır, acir, ancur, kıta, kute, küte, hıta, hıtti sözleri, uzunlukları nedeniyle hem şal kabağı hem de küte için ifade edilmiştir.