Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Arslan

4 Temmuz 2021

     Etçiller (Carnivora) takımının, Kedigiller (Felidae) familyasından bir memeli türü. Uzunluğu 1,60 ve kuyruğu 70 sm ve ucu püsküllüdür. Erkekleri yelelidir. Orta Çağda Türkçede arsal (=kumral) ve arsıl (=kestane rengi, kumral, konur al) sözleri kullanılıyordu. Arsal saç ‘kızıla çalar saç, kumral saç’ diye biliniyordu. Kaşgarlı da bu sözleri aktarmıştır. Arslan adındaki ars ön ekinin bu sözlerle ilişkili olması bir varsayım düzeyindedir. Orta Çağda arslan sözü kişi adı olarak da kullanılıyordu. Kıpçakçada arslan şekliyle biliniyordu. Arslan adındaki -lan son ekinin Çince lóng (=ejderha) sözcüğünden dönüştüğü sanılmaktadır. Arslan, kaplan, sırtlan, burslan (pars), aplan (= fare benzeri), arpulan (=ala geyik) gibi adların sonunda -lan son eki bulunuyor. Ramstedt arslanı ars (<arkira: ‘kükremek’) ve lan (<Çince lan ‘vahşi hayvan, hayvan) eklerine dayandırmıştır. Şçerbak arslan adını ‘kestane rengi’ karşılığındaki ar’ı -sıl ekiyle birleştirerek arsıl şeklinde ‘yırtıcı hayvan’ karşılığındaki -an son ekiyle tamamlamıştır.

     Buna karşılık Pritsak, arslan adının İranî Dillerdeki pars sözünden geldiğini açıklamıştır. Patrubány arslan kelimesini Türkçe sarı’dan dönüşen Yakutça arı sözüyle ilişkilendirmeye gayret etmiştir. Bu sözün Kürtçe zer, Farsça zerd ve Türkçede sarı’ya dönüştüğü göz ardı edilmiştir. Arslan adı ar-sıl-an şeklinde ayrıştırılınca ar kökü yalnız ‘sarı, sarımtırak’ karşılığıyla değil ‘er’ olmak, ‘güçlü’ olmak yanıyla da belirmektedir. Buna rağmen İran kültüründe ve kültünde ‘arslan’ın güç, kuvvet ve cesaret sembolü olması bu sözü Pritsak’ın açıkladığı yönüyle ‘pars’ sözüyle ilişkilendirmek mümkündür. Bu takdirde arslan adı, pars-lan şeklinden dönüşmüş olabilir. Arslan kelimesi telaffuzda ‘r’ harfinin düşürülmesiyle aslan şekliyle de dile getirilmektedir. Buna karşın Vámbéry arslan’ı arıs (=güçlü) ve -lan (=vahşi hayvan) şeklinde analiz etmiştir. Türkçeye yakın dillerde arslan sözü yaygın bir kullanıma sahiptir.