Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Aşure

20 Mart 2021

     Sumerlilerden bu yana yapılan bir çorba çeşidi. Nuh adıyla da ünlenen Sumer kralının tufandan sonra gemisindeki gıda ürünlerini karıştırarak aşureyi yaptığı rivayet edilir. Bir olasılığa göre, bu çorbanın karışımları on çeşit olduğundan Akadca ešrum (=on) sözcüğüne istinaden zamanla Yahudilere geçince İbranice āşāráh (=on) ve buradan da Arapçaya intikalen Arapça āşara (=on) sayısıyla ilişkilendirildi. Bununla da yetinilmeyerek 10 Muharrem günüyle de bir münasebet kurularak çorbanın dağıtımı o güne denk getirildi. Bilindiği üzere peygamberin torunu Hz. Hüseyin Muaviye oğlu Yezid’in yönlendirmesiyle 10 Muharrem 61’de (10 Ekim 680) tarihinde Kerbela (<Karbalā) ovasındaki Ninuva’da katledilmesiyle aşura dağıtımı İslam coğrafyasında bu günle ilişkilendirilmiştir. Birincil elden kaynakların aktardığına göre, Hz. Hüseyin’in başı Şam’da bulunan Yezid’e gönderilmiş ve başsız ceset al-Ḥā’ir’de defnedilmiştir.

     Aşure Sumerlilerden beri hayır ve sevap için dağıtılan bir yemek çeşidiydi. Tıpkı İzmir’de önceki yüzyıllardan devralınan lokma dağıtımı gibi. Önceleri on çeşit karışımdan yapıldığı nakledilen aşure, 12 İmamlara istinaden bu kez de 12 çeşit karışımla yapılmaya başlandı.

      Aşure’nin etimolojik kökenine ilişkin bir başka düşünülen olasılık ise Eski Mezopotamya denilen coğrafyada kutsandığı anlaşılan Asur baştanrısının adına bu yiyeceğin yılın belirli bir gününde dağıtılmış olabileceğidir. Sumerce a-sur, šur veya aš-šur sözleri aynı zamanda Asur ülkesini ifade ediyordu. Akadlılar ise aynı adı asurrûm şeklinde dile getiriyorlardı. Ayrıca Güney Arabistan’daki Mainlilerin ilahlarından biri de Aşera adını taşıyordu. Buradan hareketle aşura’nın on (=aşer, āşara ) sayısından kaynaklanmış olabileceğinden emin değilim. Bir başka ifadeyle, önceleri Sumerlilerden aktarılarak Asurlular tarafından da Asur/Aşur baştanrısına ve sonraları Araplarca Aşera tanrısına izafeten yapılan bu çorba çeşidi gıda, zamanla Semitik Dillerde ‘on’ sayısı karşılığındaki  āşāráh veya āşara ile irtibatlı kılınmış olabilir.

     Kerbela olayından önceleri aşureyle bağlantılı görülen 10 Muharrem tarihlerine ilişkin anlatımlar şaibelidir. Nuh’un Gemisi’nin on Muharrem’de Cudi’ye oturduğu, Adem’in tövbesinin kabulü, Yakub’un Yusuf’la konuşması, İbrahim’in ateşten kurtulması hep on Muharrem gününe bağlanmıştır. O nedenle, aşureye dair anlatımlar bulanık hale getirilmiştir. Ayrıca bkz. Bilal Aksoy, “Çağdaş Bilimlerin Işığında Nuh’un Gemisi ve Tufan” Ankara 1987, sh.125-129 “Aşure, Nevruz ve Tandır’ın Anlamı Üzerine” adlı bölüm.