Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Bir

25 Mart 2020

     Sayıların ilki. Tek olan. Değer ve önem açısından aynı olan. Sayılardan ilkini gösteren rakam. Türkçedeki bir sayısının Hititlere dek varan tarihsel bir kökeni bulunmaktadır. Hititçe pra (=ilk, ön, önce, evvel); Sanskritçe pra (=ilk, önce, evvel), puras (=ön), purva (=önce); Zendce paurva (=birinci), Eski Farsça paruva (=ön, evvel); Omiros’ta prin (=önce, evvel, evvelâ) ve pro (=ön); Latince pro (=ön), primus (=birinci), princeps (=birinci, prens) sözleriyle karşılaşmaktayız. Günümüzde dile getirilen prens ve prenses sözleri de bu son Latince kelimeyle bağlantılıdır. Eski Slavca pro (=ön), Litvanca pra (=ön), Gotça fra (=ön), Eski Yukarı Almanca fora (önceden, evvelce) sözlerini de aynı etimolojik ilişkilere dahil edebiliriz.

    VIII. yüzyıldan itibaren Türkçede karşılaşılan bir sözünün, tıpkı Türkçedeki burun sözü gibi Aryen Dillerde ‘ön, önce, ilk, evvel, evvelâ’ karşılığındaki puras, purva, pro ve prin sözleriyle bağlantılı olduğu kanısındayım. Bu bağlamda, Yunanca proin (ön, önce, evvelâ), prômos (=birinci), İtalyanca primo (=ilk, önce, evvel), Fransızca premier (=birinci), Rusça prejde (=evvel, önce) gibi birçok söz örneklenebilir.

   Türkçe ve Türkçeye yakın dillerdeki bir ve bir benzeri sözlerin Eski Hint-Avrupa Dillerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, Kürtçe ber (=ön, önde olan; meme) sözü de yukarıdaki örneklerle aynı kökene dayanmaktadır. Türkçede yer eden ve pro– ön ekiyle başlayan birçok sözün bulunduğu bilinmektedir. Bunların genellikle pro– ön ekleri ‘ilk, önce, önceden’ gibi karşılıklar içermektedir.