Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Çankırı

 

14 Eylül 2019

      İç Anadolu’da bir il merkezi. Bu yer adının yüzyıllarca öteye dayandığı anlaşılmaktadır. Hititler zamanında bugünkü Çankırı’nın 20 km. güneyinde Hanhana adlı yerleşim yeri bulunuyordu. Hanhana, Batılı eski kaynaklarda, Hancara ya da Cancara yazılışlarıyla da yer alıyordu. Ancak, Hanhana ile bugünkü Çankırı merkezinin bir tutulamayacağı açıktır. Grekler zamanında bugünkü Çankırı yerleşim yeri Gangra, Osmanlı belgelerinde Kengiri adlarıyla anılıyordu. Eski Gangra ya da Gangre kalesi burada bulunuyordu. O arada, Raymond de Toulouse komutasındaki Haçlı Ordusu 1101 yılında bu yöreden geçtiği zaman, bu kasabanın adı Gangra olarak biliniyordu. Her ne kadar Gangra adının Paflagonia Dilinde ‘dişi keçi’ demek olduğu öne sürülmekteyse de Çankırı adının ne Hititler dönemindeki Hanhana adından ne de Paflagonya Dilindeki gangra sözcüğünden kaynaklanmadığı kanısındayım. Hititler zamanındaki Hanhana adı bir olasılıkla Hititçe hannahanna (büyükana ya da büyükbaba) sözüyle bağlantılı olabilir. Kengiri adındaki gir sözünün Kürtçede ‘dağ’ karşılığında kullanıldığı bilinmektedir. Söz konusu yerleşim yeri dağlık bir konumda olduğundan bu adlandırmanın coğrafik konumuna uygun olacağı görüşündeyim. Tıpkı, Koçgiri, Bargiri, Arapgir adlarında olduğu gibi. Sumerce kur (dağ), Kürtçe gir (dağ) sözcüğüne yol açmıştır. Çankırı adındaki çan ön ekinin aslı çan ya da çan(g) şeklinde olmalıdır. Çan ya da çan(g), dağların arasındaki çanaksı ve çukurumsu yerleri ifade etmiştir. O halde, Çankırı adı, ‘önünde çanaksı ve çukurumsu yer olan dağ’, ya da kısaca ‘çanaklı, çukurlu dağ’ karşılığında ifade edilmiştir. Canik, Çankaya, Erzincan, Tercan, Mercan, Kızucan (Pülümür) gibi yer adlarındaki can ya da çan ekleri aynı işlevi görmüştür. Kengiri adı bu yörenin üç milletvekilinin 9 Nisan 1925 tarihinde Büyük Millet Meclisi’ne verdikleri bir dilekçeden dolayı, zamanın hükümetinin aldığı bir kararla Çankırı olarak değiştirildi. Bu isim düzenlemesi, halk arasında kullanılan Çangrı, Çangırı şekillerine de uyarlıdır. Çünkü, Çangiri’nin; Kangırı, Kengiri, Kengri, Kangrı şeklindeki telaffuzları Klasik Latinceye özgüdür: Çiçero, Klasik Latincede Kikero’dur. Bana göre, Çankırı adı, yerel halkın daha önceleri kullanmış olduğunu sandığım Çangiri, Çengiri gibi telaffuzlara daha yakın durmaktadır.