Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Cengiz

29 Mayıs 2020

     Moğol hükümdarı Temucin’in unvanı. Temucin’e, 1206 yılında yapılan bir kurultayda Çinggis unvanı verildi. Moğolcadan Türkçeye geçen sözlerde s>z dönüşümü nedeniyle Türkçede Çinggiz, Çınggız, Çingiz, Çengiz veya Cengiz şekilleriyle telaffuz edilmiştir. Moğolca çing (=sağlam, sarsılmaz) sözüyle ilişkili olabileceğini sanıyorum. Moğolcada çing veya çeng ile başlayan sözler oldukça fazladır ve ‘güç, kuvvet; sertlik, sağlamlık’ gibi karşılıklarda ifade edilmektedir. Moğolların Çinggis Haḥan’ı Türkçede Cengiz Han olarak dile getirilmiştir. Buna karşın, Boris Y. Vladimirtsov, Çinggis adının şaman rahiplerince bilinen ışık tanrısı olmasını muhtemel görmektedir. Oysa, bu adı Çince ch’eng (=sadık, doğru) sözüyle ilişkilendirenler de bulunmaktadır. Bu takdirde Çinggis unvanının Çince cheng (=doğru, düzgün) sözünün sonuna -s eki getirilerek, Cinggis veya Çinggis denildiği sanılmaktadır. S. Kozin’in aktardığına göre, bir Moğol rivayetinde, Temucin doğarken bir kuş gelip cinggis cinggis sözlerine benzer sesler çıkarmış, bu nedenle Temucin’e Çinggis lakabı verilmiş. Ancak, bu tür rivayetlerin birer halk uydurması olduğu gözden ırak tutulmamalıdır. Çinggis unvanı, Tibetçede Cinggir olarak telaffuz ediliyor.