Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Edep

2 Eylül 2020

     Terbiye, nezaket, incelik, kültür, eğitim, ilim ve irfan, ahlak, bilgi ve görgü, güzel yazı. Arapça adab (=terbiye, nezaket, güzel yazı) sözünden alınmıştır. İslam öncesi dönemin aydınlarına göre edep, deb kelimesinden türetilmiştir. O dönemde de dab (>deb) kelimesinin çoğulu ādāb idi. İslam öncesi Araplarda ādāb, şiir, güzel yazı ve müzik başta olmak üzere kültürel veya mektebî faaliyet alanlarını ifade ediyordu.  Bu nedenle, edepli kimse mektepten geçmiş olanı belirtiyordu. Mektepler, güzel ahlak sahibi olmayı da öğretiyordu. Bu olgu, insanlık tarihi boyunca aksamalara rağmen böyle olmuştur.

      Arapça dab ve onun çoğulu sayılan ādāb kelimelerinin kökeninin Sumerce e-dub veya e-dub.ba olduğu görüşündeyim. Bu sözler Sumercede ‘okul’ karşılığında kullanılıyordu. Aynı karşılıkta Akkadca bit tuppim deniliyordu. Sumercede e ‘ev’, dub ise ‘tablet, kil tabletler’ idi. Çünkü, Sumer okulları olan e.dub veya e.dub.ba’larda kil tabletler üzerine yazı yazılıyordu. Sumerce dub (=tablet, belge, liste) yerine Akkadca tuppum sözü kullanıldı. Bu açıklamalar ışığında günümüzdeki edep kelimesi Sumerce e-dub (=tablet/belge/liste evi) sözüne dayanmaktadır. Buradan hareketle, edepsiz sözü ‘eğitimsiz, görgüsüz, bilgisiz’ olanı dile getirmiştir. Zamanla kurallara uymamakla da ilişkilendirilmiştir.

     Edebiyat, ‘güzel yazı ve güzel sözler’ ifade etmeyi esas alan bilgi dalıdır. Edebiyat kelimesi Arapça ādāb ve onun da ötesinde Sumerce e-dub.ba sözünden kaynaklanmış olmalıdır. Edep‘ten türetilmiş olan edip sözü ise ‘terbiyeli, nezaketli, zarif; edebiyat alanında yetenekli olan’ı belirtmiştir. Edip, şahıs adı olarak da tercih ediliyor. Edib‘in müennesi edibe‘dir.