Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Ergenekon

16 Şubat 2020

     İç Asya’ya dair bir Moğol efsanesinin adı. Moğolca ergene (= kayalık ve ormanlık) ve qun (=dağ) sözlerinden oluşan Ergenekon adının, bir tür mağara yeri olduğu anlaşılmaktadır. ‘Ergenekon’dan çıkış’ sözü mağaradan çıkışı ifade etmektedir. Bu Moğolca sözler için bkz. Gerhard Doerfer, “Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen”, Wiesbaden 1975, s.529,538. İlk kez Ziya Gökalp’in “Ergenekon yurdun adı/Börte Çine kurdun adı” dizeleriyle ergenekon sözünün kullanımı yayılmıştır. Ergenekon Destanı bir Moğol destanı olduğundan, bu destanda adı geçen Börtü Çina da Moğolcadır. Moğolca börte/börtü (=benekli, çizgili, noktalı, çilli; boz) ile çinu/çina (=kurt) sözlerinden oluşmaktadır. Böylece, börte çina ya da börtü çinu, aynı zamanda Cengiz Han’ın efsanevi atası olarak aktarılmaktadır. Bkz. Ferdinand D. Lessing, “Moğolca-Türkçe Sözlük”, C.I, çev. Günay Karaağaç, TDK Yay., Ankara 2003, s.205,305.

   Moğol hükümdarı Hülagu’nun hanımının adı Ergenehatun idi. Ahmed Vefik Paşa, “Lehçe-i Osmanî”sinde Edirne’nin Ergene kasabasını açıklarken, bu maddenin sonunda “ergenekum, ergenekon Moğolistan’da büyük dere” demektedir. Şemseddin Sami, “Kamus-ı Türkî”sinde ergenekon sözüne yer vermemiştir.

   “Cami’üt-tevarih” adlı tarih kitabında Oğuz boylarını yazan İranlı Yahudi tarihçi ve Moğol asıllı İlhanlı devletinin bürokratı olan Reşideddin (1248-1318), Ergenekon Destanı’nın bir Moğol destanı olduğunu açıklamaktadır. Özbekistanlı Ebu’l Gazi Bahadır Han (1603-1664), valiliği süresince Türkmen ayaklanmalarıyla uğraşmıştır. Buna rağmen, “Şecere-i Terakime” (Türkmenlerin Soykütüğü) adlı kitabın yazarıdır. Adı geçen kitabında, Ergenekon destanını Tatarlarla Moğollar arasındaki savaşlarla ilişkilendirerek, söz konusu destanın bir Moğol destanı olduğunu belirtmektedir.

     Yaşadığımız coğrafyada bir kısım yerlere yakın dönemlerde Ergenekon adı verilmiştir.