Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Girdap

8 Temmuz 2020

     Suyun burgu gibi dönmesi, su çevrintisi, burgaç, anafor. Mecaz olarak, içinden çıkılması güç bir durum. Girdaba düşmek, içinden çıkılması güç duruma düşmek olarak algılanmaktadır. Farsça gird (=yuvarlak) ve āb (=su) sözlerinden oluşmuş. İranlılar, yuvarlak Arap ekmeğine girde, ‘ceviz’e ise girdū demiş. Eski Farsça vrttā (=çevirme, dönük) kelimesine dayanılarak, Pehlevice ve Partça gart (=yuvarlak) sözü telaffuz edilmiş. ‘Yuvarlak çörek’ karşılığında Pehlevicede vartak deniliyordu. Pehlevicedeki gart kelimesinin Avestaca skarena sözüyle ilişkili olduğu sanılmaktadır.

     Farsçada gird sözü ‘yuvarlak, dairesel; çevre, etraf’ karşılığında biliniyor. İranlılar bir atmosfer olayı sayılan ‘hortum’a da girdap diyor. Yuvarlak şeklinden dolayı ‘küçük çadır’a Farsçada girdek denilliyor. Farsça girdek sözü Türkçede gerdek şeklinde ifade edilmiştir. Latince vortex (=girdap) kelimesinin Pehlevice vartak sözüyle aynı kökene dayandığı anlaşılmaktadır. “Cāhil geziyor zevrak-ı ikbāl-i sāfada/Ârif yüzüyor merkez-i girdāb-ı belāda” (Mehmet Âkif).