Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Hikmet

29 Şubat 2020

     Bilgelik, felsefe. Bilinmezi bilme kabiliyeti; neden, bilinmeyen sebep, derin sezgi. Hikmet, şahıs adı olarak da kullanılmaktadır. Akadca hakamu (=bilgi, malumat); Arapça hikmet, çoğulu hikem’dir. “Kitab-ı Mukaddes”in birçok yerinde geçen İbranice ḥokhmā ile belirtilmiştir. Aynı karşılıkta Süryanicede ḥekhmethā sözü kullanılmıştır. Ḥikma, aynı zamanda bilgilenerek insanın olgunlaşmasını dile getirmektedir. Kimi Doğu bilimciler, bir dönem ay tanrıçasına Ḥkm denildiğini öne sürmektedirler.

     Bir kısım eski kaynaklara göre, Arapçada ḥkm ‘deveyi zapt etmek, devenin taşkınlığına engel olmak’ olarak bilinmiştir. Egemenlik, bilgiyle olacağından egemenlikle bilgi karşılığındaki tarihsel kök sözcük ḥkm olsa gerektir. Bu bağlamda, Arapça hükm kökünden hâkim (=hükmeden, egemen) sözünün çoğulu hükkâm, hakeme ve hâkimun kelimeleridir. Buna karşılık, Arapça ḥikm kökünden gelen hikmet sözüne dayanan hakîm (=aklî yeteneğiyle tanınmış kimse) ve hekîm (=bilgin, hasta tedavi eden) kelimeleridir. Bir kısım eski dil bilimciler, ‘bilmek’ ile ilişkili olan hikmet ve ‘yargıya varmak’ ile ilişkili olan hüküm sözlerini aynı kökene bağlamışlardır.

     Her iki kök sözün bağlantısına rağmen, hikm (=bilme) kökünden hikmet (=bilgi sahibi), hakîm (=bilgin, alim) ve hekîm (=bilgin, hastalıkları bilen); hükm (=yargı, karar) kökünden hâkim, hakem, mahkeme, tahkim, hükümet, istihkâm sözleri türetilmiştir.

     Filozof Ya’kūb b. İshak el- Kindî’ye göre, felsefe ‘hikmet sevgisi’dir. Kindî, filozoflara “hükemâ” demekte ve metafiziği ‘hikmetler hikmeti’ olarak nitelemektedir.

      Çok önceleri hikmet ‘sihir, sır ve büyü’ ile karışık olduğundan ‘bu işin hikmeti nedir’ denildiğinde ‘bu işin sırrı nedir’ anlaşılıyordu. Bu açıdan, konuya yaklaştığımda şu bağlantıları kurmam mümkün görülebilir. Hititçe huk– (=büyülemek, sihirle tedavi etmek), hukmais (=sihir, büyü) ve hukmattalas (=büyücü, sihirbaz) sözleri de hkm köküyle bağlantılı görünmektedir. Böyle olunca, hikmet sözünün ya da adının Aryen Dillere mensup olan Hititçe huk/hukm (=sihir, büyü, büyü ya da sihirle tedavi etmek) kök sözünden kaynaklanmış olması olasıdır. Bilim önceleri sihir ve büyü ile karışıktı ve ilim adı ile dile getiriliyordu. İlimler sihir ve büyüden kurtuldukça, bilimsel bilgi kendine özgü objektifliğini esas almaya başladı.