Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

İbrişim

3 Şubat 2020

     Kalın bükülmüş ipek ip. El işlemelerinde kullanılmaktadır. Aynı karşılıkta Farsça ebrîşem (ipek, ipek tel) sözünden Türkçeye geçmiştir. Farsça ebrîşemî (=ipekçi), ebrîfurûş (=ipek satıcısı), ebrîşemkeş (=ipek çekici, ipek işçisi), ebrîşemin (=ipekli) ve benzeri sözler bulunmaktadır.  Farsçaya Pehleviceden intikal eden bir sözdür. Bununla birlikte kökleri Avesta Diline dek uzamaktadır. Avestaca raşa (=sarma, dolama, eğirme) kelimesinin Kürtçe rıs kök sözüyle devam ettiğini sanıyorum. Kürtçe rıstın (=sarmak, eğirmek, bükmek, dolamak; bitkilerin yerden bitmesi) fiilini bu açıdan örnekleyebiliriz. İpek sözünün kökü ip, ibrişim’in ib ön ekine karşılıktır. İbrişim’in rişim son eki, Kürtçe rısım/risim (=sarılı/bükülü olan) ile ilişkilidir. Bu bağlamda, Kürtçede yaygın olarak hevrîşim ve ayrıca kimi yörelerde ibrîşim şekli de kullanılmaktadır.

     Orta Çağ Türkçesinde kullanılan barçın (=ipekli kumaş) sözünün Farsça ebrîşim’den geldiği bir kısım dil bilimciler tarafından dillendirilmektedir. Kaşgarlı Mahmud da ibrişim’den söz etmemiş; barçın (=ipekli kumaş) sözünü aktarmıştır. Yunanca/Rumca brisimi (=ibrişim), Sırpça ve Bulgarcada ibrişim şekilleriyle yer etmiştir. Balkan Dillerinin bir kısmına ibrişim kelimesi Türkçeden intikal etmiş olabilir. Pencapça ve Nepalce Reşama, Hintçe reşam, Urduca ve Sindhice rişim sözleri ‘ipek’ karşılığındadır.