Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

İstemek

5 Mayıs 2020

     Talepte bulunmak, arzu etmek, istek duymak, dilemek, bir şeyin kendisine verilmesini veya bir işin yapılmasını söylemek. En az bin yıl öncesinden bu yana Türkçede iste– (=istemek, aramak) sözü yer almaktadır. Bununla birlikte, Türkçedeki iste– sözünün, Türkçeye Fasçadan geçen ilk sözlerden olduğu görülmektedir. Farsça estedā (>istida: ‘dilek, dilekçe’), esterhām (=merhamet istemek), esteşifā (=şifa dilemek), esteftā (=fetva istemek), estemhāl (=süre istemek), estemdād (=yardım istemek), esteşhād (=şahitlik istemek), estağfirullah (=Allah’tan mağfiret[bağışlama] dilerim), esteğfār (=af dilemek), esterzā (=gönül alma) sözlerindeki este– kök sözüne dayanılarak istemek yüklemi kurulmuştur. Türkçeye geçen Farsça este– kök sözünün Selçuklu öncesinde veya daha eskilerde gerçekleşmiş olduğunu sanıyorum. Bu bağlamda, Azerice ve Özbekçe istämäk, Uygurca istimäk ve Türkmence islemek diye ifade edilmektedir.

   Farsçadaki este– kök sözünün ‘arzu, istek, temenni’ karşılığındaki Hititçe istanza(n) sözüyle bağlantılı olduğu kanısındayım. Sanskritçe ish (=istek duymak, arzu etmek), ishțam (=istek, istenilen şey), ishțacanaḥ (=istenen kişi, sevgili), ishțadevata (=istenilen tanrı) sözleri de konumuz açısından dikkati çekmektedir. ‘İstemek’ ile ilgili Sanskritçe sözlerin ishța ön ekli oldukları anlaşılmaktadır. Kürtçe ḥastın (=istemek) sözündeki (ḥ)ast kökü de yukarıda altı çizili olan este, ishța kök sözleriyle bağlantılıdır. İngilizce wish (wiş) sözü ‘istemek, dilemek, arzu etmek’ olarak bilinmektedir.