Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Jandarma

11 Haziran 2021

     Yurt içinde kamu düzenini sağlamakla görevli silahlı birlik ve bu birlikte görevli kimse. Fransızca gendarme (jandarm: ‘jandarma’) sözü, önce Osmanlıcaya sonra da Türkçeye aktarılmıştır. Ayrıca Fransızcada gendarmerie (=jandarma birlikleri, jandarma karakolu), se gendarmer (=birdenbire kızmak) ile se gendarmerie contre qn. (=birine diklenmek, parlamak) sözleri de kullanılıyor. Fransızcadan İtalyancaya geçerek gendarme şekliyle ifade ediliyor. Bununla birlikte İtalyancada ‘jandarma’ karşılığında carabiniere sözü kullanılıyor. Zamanla İtalyancada görülen gendarme kelimesi Fransızca üzerinden Latinceden aktarılmış olmalıdır. Fransızca gendarme sözü aynı dilde bulunan gens (=adamlar) ve armé (=silahlı) kelimelerinden oluşmaktadır. Böylece Fransızca gens d’armé (>gendarme) ‘silahlı adamlar’ demektir. Fransızca söz konusu kelimenin Latince bağlantılarının olduğu görülüyor. Latince gens (=insanlar, adamlar) ve arma (=silah, zırh, kalkan, silahlar) sözlerine dayanmaktadır.

     Selçuklu ve Eyyubi devletlerinde candar adlı silahlı birlikle isim benzerliği mevcuttur. Fransızca gendarme sözünün Farsça cān-dār (=silahlı, muhafız, koruyucu) sözüyle etimolojik bir münasebetinin olmadığı anlaşılmaktadır. Osmanlıda ilk kez bugünkü içeriğiyle jandarma teşkilatı 14 Haziran 1839’da Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi (=Askeri Kolluk Tüzüğü) ile kurulmuştur. 20 Kasım 1879’da ise ilk kez jandarma adı kullanılarak “Umum Jandarma Merkeziyesi” organize edilmiştir.