Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Kamçı

19 Aralık 2019    

     Bir değneğin ucuna bağlanan sırımdan oluşan vurma aletine denir. Eski Türkçe ķam (=fırlatmak) sözünden kaynaklanmış olduğu kanısındayım. Azerice gamçı/kamçı, Özbekçe qamçi, Kazakça qamşı, Türkmence gamçı, Özbekçe qamçi, Peştuca qamçi, Tacikçe xımça, Uygurca kamça, Başkırtça kamsı, Tatarca kamçı, Kürtçe qamçi şeklinde bilinir. Kürtler kırbaç yerine de qamçi demektedirler. Kürtçede ‘uzaklık’ belirten qam sözü bulunmaktadır. Kamçı, hayvanı uzak yerine doğru dövmeğe yaramaktadır. Buna rağmen, Kürtçe qam (uzaklık) sözüne dayandığına ilişkin somut dayanağım bulunmamaktadır. Yine de Peştuca, Tacikçe, Urduca gibi Aryen Dillerde kullanılması bizim dikkatimizi çekmektedir.

     İsmet Zeki Eyuboğlu, kamçı sözünü kam (=şaman rahibi) sözüne bağlamakta, kam denilen şaman rahiplerinin törenlerde ellerindeki özel değneklerle davula vurduklarını aktarmaktadır (İZE, TDES, 4.basım, s.369). Bu açıklamaya karşın, ‘kamçı’nın çok önceleri de hayvanları harekete sevk etmek için kullanıldığını belirliyoruz.

    Hasan Eren, “Orta Türkçe kam- ‘vurmak, dövmek’ kökünden geldiği yolundaki sav özel olarak tartışmaya açıktır” demektedir (H. Eren, TDES, s.204). Eren, aynı yerde Eski Kıpçakçada da kamçı denildiğini aktarmaktadır. Kaşgarlı öncelikle kamçı karşılığında “kamçı” derken (DLT: I/417) daha sonra at, deve ve sığırın erkeklik aygıtına da kamçı denildiğini belirtmektedir (Kaşgarlı, agy). Eren, Kaşgarlı’nın bu son cümlesine dayanarak ‘kamçı’ adının bunlardan ayrı düşünülemeyeceğini eklemektedir. Oysa, Kaşgarlı’nın son cümlesindeki açıklama bir benzetmeye dayanmaktadır. Bana göre, Hasan Eren bu söz ile ilgili olarak Eski Türkçedeki kam (=fırlatmak) sözünü esas almalıydı.