Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Kasnak

4 Nisan 2021

     Elek, tef ve kalbur gibi eşyanın etrafındaki çember; nakış işlemek için üzerine kumaş gerilen tahta çember; mimaride bir kubbenin üzerine oturduğu çember şeklindeki alt kısım; çeşitli makinelerdeki demir çember. Türkçe kasmak sözüyle ilişkili sanılarak kası-n-ak şekli bir olasılık düzeyinde var sayılıyor. Oysa kasnak kelimesinin bu şekilde oluşmuş olabileceğinden emin değilim. Çünkü Orta Çağda Türkçede kasnak sözcüğüyle karşılaşılmamaktadır. Türkçe kısmak sözüyle de ilişkisi düşünülebilir. Kaşgarlı Mahmud, kas sözcüğünü ‘kabuk’ karşılığında aktarmaktadır. Kaşgarlı ayrıca ‘ağız içi’ karşılığında kasığ kelimesini belirtiyor. Kürtçede ḳaş sözü ‘kabuk’ demektir. Bana göre ‘kabuk’ karşılığındaki kas veya kaş sözleri öncelikle ağaç kabuğuna işaret etmektedir. Bu bağlamda Sumercede ĝeš ‘ağaç’ ve ĝešpu ise ‘kasnak, çember’ diye biliniyordu. Kasnak ağaçtan yapıldığından Kaşgarlı’nın sözlüğünde yer alan ‘kabuk’ karşılığındaki kas ile Kürtçe ḳaş kelimelerinin Sumerce ĝeš (=ağaç) ile ilişkisi olabilir. Ancak bu savın da doğruluğuna ilişkin somut veriler bulunmamaktadır. Kasnak kelimesindeki –nak son ekine bakarak Ermenice bir kelime olduğu da söylenemiyor. Çünkü Ermenicede kasnak karşılığında çaharag sözü kullanılıyor. Bu söze ilişkin yeterli düzeyde veri olmadığından kasnak kelimesinin kısmak veya kasmakla ilişkilendirilmesi devam eder gibi görünüyor. Aynı karşılıkta Azeriler gasnag derken, Türkmenler gasnak ve Uygurlar kaskan veya çember demektedirler. Bu grupta yer alan dillerin birçoğunda kasnak yerine çember sözü kullanılmaktadır. Farsçada kasnak karşılığında çenber, helḳe, kemer bend sözleri telaffuz ediliyor. Kürtçede kasnak karşılığında ḳasnağ, gergere, cencer, ḳawêr, tar ve kamer kelimeleri dile getirilmektedir.