Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Kepenk

17 Haziran 2020

    Pencere, kapı ve iş yeri önlerini kapatmak için kullanılan ahşap, demir ve sair açılır kapanır kanat. Bir kısım kaynaklar, Ermenicegıhpang” veya “keipenk” (=kilit) sözlerinden geldiğini öne sürmektedir. Oysa, ‘kilit’ karşılığında Ermenice koğpek sözüyle de karşılaşmaktayız. Pars Tuğlacı, kepenk sözünü Ermenicede var olduğunu öne sürdüğü “gapank” kelimesiyle ilişkilendirmektedir. Sevan Nişanyan kepenk sözünü Türkçe kapa sözüne bağlamaktadır. Nişanyan, ayrıca kepenk sözünü “Ermenice gğbank (=kilit) benzeri sözcüklerden türetmeleri fantezidir” demektedir.

    Kepenk sözünün Türkçe kapa sözünden kaynaklanmadığı kanısındayım. Çünkü, Türkçeye yakın dillerin hiçbirinde kepenk ve benzer söz bulunmamaktadır. Farsça karkara (kerkere) sözü ‘kepenk’ karşılığında bilinmektedir. Kepenk kelimesi morfolojik olarak Kuzeybatı İran Dillerine özgüdür. Farsçada hūşenk (=akıl, fikir, iz’an, idrak), pālāheng (=dizgin, yular) kelimeleri gibi. Fakat, ‘kepenk‘ karşılığında Ermenice ve Farsçada kepenk ve benzeri kelime bulunmamaktadır. Ermenice koğpek (=kilit) ve koğpvak (=kilitli) sözleri mevcuttur. Her halde, bir kısım dil bilimciler kelimeyi yanlış yazmış olsalar bile, kepenk kelimesini Ermenice kilit karşılığındaki sözle ilişkilendirme çabasındadırlar. R. Dankoff ise Harput yöresindeki ḥapenk ve Erzurum çevresindeki ḥepeng şekilleri üzerinde durarak bir sonuca varmaya gayret etmiştir. Fakat, o da kap sözüyle bir ilişki olabileceğini aktarmıştır. Dankoff, Kürtçe ḥepenk şeklini Justi’nin Kürtçe sözlüğüne (s.51) istinaden öne sürmektedir. Oysa, Kürtçede kepeng şekli yaygındır ve diğer şekiller lokal düzeyde kullanılmış olabilir. Kürtçede mevcut olan kepeng kelimesine benzer olarak aynı dilde -morfolojik açıdan- benzer sözler kullanılmaktadır: Çeleng (=çelenk), tıfang (=tüfek), fişeng (=fişek), êzıng (<ezeng=odun) ve benzerleri gibi. Bu takdirde, Kürtçe kip (=kapalı, sıkı kapalı) ve bang (=ses, gürültü) sözlerine istinaden kipbank>kipank (=sese, gürültüye kapalı) denilmiş olabileceği bir varsayım olarak akla gelebilir. Kürtçe kip ve Hititçe hupp (=tutmak, bağlamak) sözlerinin etimolojik açıdan aynı kökene dayanmış oldukları kanısındayım. Yine de Kürtçe kepeng kelimesinin ‘pencere kapağı veya başlığı’ karşılığında dile getirilmiş olduğunu belirtmeliyim. Hasan Eren’in Kürtçede ‘kapak’ karşılığında hepenk şeklini aktarması sehven olmalıdır. Ayrıca, Kürtçe kepeng kelimesinin ilk formlarının Eski İran Dillerinde de mevcut olduğunu sanıyorum. O nedenle, ‘kepenk’ karşılığında Ermenice gösterilen kelimeler birbirini tutmadığı gibi, Ermenice orijinli belirtilmeleri de tartışmaya açık durumdadır. Kepeng kelimesindeki kep ön ekinin, Batı Dillerinde yaygın görülen ‘baş, başlık, şapka’ karşılığındaki kap veya kep kök sözcükleriyle ilişkili oldukları da göz ardı edilemez. Bu takdirde, kapeng/kepeng kelimesinin kafes/qafes ile aynı kökten türetilmiş olduklarını söyleyebiliriz. Kap ve kep kök sözleri, kaf/qaf ve kef sözlerine dönüşmüştür. 

    Sanskritçe kaphara, Ermenice ḥup veya kap’arich, Rumca acoperi, İspanyolca kuprir, İtalyanca kopertino, Katalanca coperto, Makedonca kapakot sözleri ise, ‘kapak’ karşılığındadır. Güverte kelimesine yol açan İtalyanca kopertino (=kapak) sözünün de kepenk kelimesiyle benzeşim içinde olması düşündürücüdür.