Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Melez

1 Mayıs 2020

     Cinsi karışık olan canlı, kırma. Farklı ırklara mensup ana ve babadan doğan. Katışık veya karışık olan. Melez sözü, ‘annesi ile babasının farklı ırklara mensup oluşu’nu  belirten Kürtçe melez,  Farsça ve Arapça meles sözleriyle bağlantılıdır.  Arapça, Farsça ve Kürtçede yer alan melez sözü Eski Yunanca melas (=siyah, karanlık, koyu; uğursuz) sözünden kaynaklanmamıştır. Arapçada ‘siyah’ karşılığında aswad (>esved) kelimesi kullanılıyor. Bununla birlikte, Farsça ve Arapçada kullanılan meles kelimesi ‘melez, iki ayrı cinsten meydana gelen; kanı karışık’ diye bilinmektedir. Bu söze ‘karanlık, siyah, koyu’ özelliği yüklenemez.

     Melez sözünün, ‘Karışık, karışım, bulamaç’ karşılığındaki Kürtçe malêz ve Ermenice malez sözüyle ilişkili olduğu kanısındayım. Elazığ’ın Ağın ve Tunceli’nin Çemişgezek ilçesinde ‘şırayla yapılmış üzüm bulamacı’ veya ‘pestil hamuru’na malez denilmektedir. Samsun’un Çarşamba ilçesinde ‘mısır unundan yapılan bir çeşit yemek’ de malez diye bilinmektedir. Trabzon’un Maçka ilçesiyle Rize’de hayvanlara verilmek için hazırlanan ‘undan yapılan sulu çorba’ da malez adıyla anılmaktadır. Trabzon’da ‘kabakla sütten yapılan bir çeşit yiyecek’ de malez kelimesiyle ifade edilmektedir. Sivas’ın Koyulhisar, Rize’nin Hemşin ve Artvin’in bir kısım yörelerinde ‘yeni doğuran hayvanlara verilen mısır çorbası’, maloz sözüyle belirtilmektedir. Yukarı Fırat Bölgesinde ‘bir kısım hayvan yavrularına ‘su, un ve kepekle hazırlanmış olan bulamaç’ yedirilir. Buna Kürtçe malêz denilmektedir. Bu malêz, malez ya da maloz denilenler bir ‘karışım ve bulamaç’tan ibaret olduğundan bu adlarla dile getirilmiştir.

     Anadolu’daki malez sözünün başta Batı Dilleri olmak üzere birçok dile intikal ettiği görülmektedir. Bana göre, Fransızca mélasse (=pekmez veya şekerli bulamaç) sözü de Elazığ’ın Ağın ve Tunceli’nin Çemişgezek ilçelerinde ‘şırayla yapılan üzüm bulamacı’ karşılığındaki malez sözüyle bağlantılıdır. ‘Pekmez, şekerli karışım şerbeti’ ve benzeri karşılıklarda İngilizce molasses, Almanca Melasse, İrlandaca molás, İtalyanca, Katalanca ve Maltaca melassa; Sırpça, Slovence, Boşnakça ve Çekçe melasa, İzlandaca melass, İspanyolca melaza, Makedonca melasas, Rumence melasă sözleri kullanılmaktadır.

     O halde, melez sözü, ‘karanlık’ karşılığındaki Eski Yunanca melas kelimesinden değil, ‘karışım, bulamaç’ olarak bilinen Anadolu’daki malêz, malez ve maloz sözlerinden kaynaklanmış olmalıdır.