Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content

 

 

 

 

 

 

 

 

Oğan

13 Şubat 2021

     Tanrı, yaradan. Trabzon, Niğde, Balıkesir, Konya, Çankırı başta olmak üzere bir kısım yörelerde ‘Tanrı’ karşılığında telaffuz edilen bir söz. Eski Uygurca oğan (=Tanrı, Allah) ve Kıpçakça oğan (=Tanrı) kelimesi Uğan şekliyle de ifade ediliyordu. Yusuf Has Hacib’in, “Kutadgu Bilig”inde ‘Tanrı ve kadir’ karşılığında Uġan sözü de yer alıyor. Kastamonu’nun İnebolu ilçesi havalisinde ‘ateş’e ugan deniliyor. Bu örnekleme, Ugan, Uġan veya Oġan adının ‘ateş kültü’yle bir başka deyimle Zerdüştilikle ilişkisini akla getirmektedir. Ateş yakılırken alev ve dumanın yükselişiyle bir münasebet olabilir.

     Kaşgarlı ag (=çıkmak, yükselmek, aşmak) ve (=çadırın üst köşelerinden her biri) sözcüklerini naklediyor. Birbiriyle aynı kökten gelmiş olduğuna inandığım bu iki sözcüğün yükseklikle veya yücelişle ilişkili olduğu kanısındayım. Türkçedeki ağarmak yüklemi de aynı karşılıkta biliniyor. Böylece Oğan veya Uğan adının Tanrı’nın yüceliğiyle örtüştüğü sonucuna varıyorum. Bu açıdan, XV. yüzyıla ilişkin kimi kayıtlarda sözcüğünün ‘direk’ demek olduğu görülüyor. Anadolu’da soyadı olarak Ogan veya Ugan ile karşılaşıyoruz. Kastamonu dolaylarında ‘efendim’e , Aralık ve Iğdır havalisinde ‘babaanne’ karşılığında uğu deniliyor.