Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Ördek

24 Mayıs 2020

     Perde ayaklılardan, evcil ve yabani türleri bulunan su kuşu. Türkçe ördek adındaki ör ön ekinin ‘su’ ile ilgili olduğu kanısındayım. Hititçe ar– kök sözü ‘su’ ve ‘su’ ile ilgili sözlerdir. Hititçe ārunas (=deniz), ārr– (ārri)-, ārra (=yıkamak) örneklerinde olduğu üzere ar ve ar– ile başlayan sözler ‘su’ veya ‘su’ ile ilgilidir. Sumerce ara-bu (=su kuşu), Akadcada arabûm şekliyle belirtilmiştir. Sumercede de ar kök sözü ‘su’ ile ilgilidir. Sumercede kısaca a harfiyle ‘su’ belirtilmiştir. Sumerce a-kum (=sıcak su), a-silim (=şifalı su), a-ku (=kutsal su), a-du (=tatlı su), a-še (=soğuk su), a-niĝin (=su deposu, gölet) ve benzer örnekler nedeniyle hem Sumercede hem de Hititçede ar kök sözünün ‘su’yu ifade ettiğini anlıyoruz. Sumerce ara ‘değirmenci’ ve ‘değirmen taşı’ olarak kaydedilmiş. Bu nedenle, Ördek sözündeki ör ön ekinin ‘su’ ile ilgili olduğu görüşündeyim. Ayrıca, Ermenice ariun (=kan) ve arod (=sulak yer, mera, otlak) sözleri de ar köküyle bağlantılıdır.

     Farsçada bat, ardek, ordek sözleri ‘ördek’ karşılığındadır. Kürtçe ordek ve Tacikçe ordak aynı karşılıkta dile getirilmiştir. Ördek sözüne benzer olarak Sanskritçede udaka (=su), udakadharah (=su taşıyan, bulut) ve udakadhārā (=su taşkını) gibi sözleri fazlaca buluyoruz. Bu örneklemeler de beni ‘ördek’ ile ‘su’ arasında bir ilişkiye yönlendirmektedir. Sevortyan da ördek sözünü ‘su kuşu’ karşılığında Hint-Avrupa Dillerinde mevcut olan arōd veya ared sözcükleriyle mukayese etmektedir. Clauson ördek sözündeki ör kök sözcüğünü ‘kuş’ veya ‘sudan gelen’ gibi karşılıklarla ilişkilendirmektedir. Hasan Eren ise, Bulgarcadaki jurdek (yurdek) şeklinin Türkçeden alındığı görüşündedir.

     Türkçe ve Türkçeye yakın dillerde ördek ve benzer sözler telaffuz edilmektedir. Kırgızca ördök, Azerice ve Özbekçe ördäk, Tatarca ürdäk, Türkmence ördek, Kazakça üyrek, Uygurca ödäk, Eski Uygurca ödiräk olarak bilinir. Kıpçakçada evrek sözü hem ‘ördek’ hem de ‘yeşil’ karşılığında ifade edilmiştir. Kıpçakçada av veya ev ön ekli bir kısım sözler ‘su’ ile ilgilidir. Söz gelimi, Kıpçakça avlak (=havuz), avdes (=abdest), avuz (=deve veya koyunun ilk sütü), evüş (=ıslak, yaş), evüşle (=ıslatmak), evüşlük (=ıslaklık) kelimeleri bu açıdan örneklenebilir. Harezm Türkçesinde de evrek (=ördek) şekli görülmektedir. Evrek adındaki ev ön kök sözcüğünün ‘su’yu ifade etmiş olduğu kanısındayım.