Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Pencere

4 Ocak 2020

   Evleri aydınlatmak ve havalandırmak için yapılan bölüm. İlk Çağda yapılan pencerelerin beş (=penc) bölümlü/gözeli ya da beş eğri/kıvrımlı oluşu nedeniyle pencere diye adlandırıldığını sanıyorum. Sanskritçe pança, Hintçe panç (yz. Paanch), Bengalce panç (yz. Paṁca), Tacikçe ve Urduca panç; Sindhice, Farsça ve Kürtçe penç sözleri ‘beş’ sayısı karşılığındadır. Bu sözler Eski Yunanca pente, Latince penta; bunlardan da ortadaki ‘n’ ve sondaki ‘e/a’ harfleri düşerek Sırpça, Boşnakça, Makedonca ve Çekçe pet diye ifade edilmiştir.  Aynı sözü Ruslar pyat diye dile getirmektedirler.

   Eski İran ve Asur evlerindeki beş bölmeli pencere şekilleri dikkati çekmektedir. Bu pencerelerde altta dört bölmeli dikdörtgen şekli ve bunun üzerinde genellikle kubbe şeklinde yarım daireli bölüm bulunmaktadır. Bu beş bölmeli pencerelerde üst bölümün şekli kiminde yarım daire, bir kısmında üçgen şeklinde ve diğerlerinde yatık dikdörtgen şeklinde olmaktadır. Fakat, bunların hepsinde de beş bölme ya da beş eğriyi oluşturan dönüşlü kısımlar bulunmaktadır.

   Pencerelerdeki bu beşli şekilde olan bölmeleri ‘beş yer’ olarak düşünürsek Sanskritçe pança-ira>pançira (=beş yer)’dan; eğer beş bölmeli olanları birer eğri kıvrımlı yer/köşe olarak düşünürsek Kürtçe xar (=eğri, kıvrım, köşe) sözüne istinaden penc-xare (=beş eğri, beş kıvrım, beş köşe) sözlerinden pencere şekli türemiş olabilir.  

   Kürtçedeki xar (=eğri, dalgalı) sözü Farsçaya da intikal ederek xare (=dalgalı kumaş) diye bilinmiştir. Bir türküdeki “Yemenimde hâre var” dizesindeki hâre, yiyecek karşılığındaki Farsça hâre olmasa gerektir. Buradaki hâre, Kürtçedeki xar (=eğri, dalgalı) sözünden gelen ve aynı dilde xare (=eğri olan, dalgalı olan) diye bilinen kelimeye dayalıdır. Oysa, Sanskritçe ira sözü, Eski Kuzeybatı İran halklarında ar/ara şeklindedir. Yer adlarında da son ek işlevini görmektedir. Öyle sanıyorum İbranice hara (=yer), Türkçe yer (<Sanskritçe ira) sözleri de aynı ortak bir kökenden kaynaklanmaktadır. Sumerce ve Hititçedeki ‘yer’ belirten ur/ura/uru eklerinde olduğu gibi. Bu bağlamda, pencere sözü, beş bölmeli oluşundan ‘beş yer’ karşılığında dile getirilmiştir. Farsça pencere  Tacikçe pancara diye biliniyor