Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Pertev

8 Aralık 2019

     Anadolu’da kullanılan şahıs adlardan biri. Farsça pertev (=ışın) sözüyle ilişkili görülmektedir. Bununla birlikte pertev şeklindeki telaffuzun Farsçaya özgü olmadığı kanısındayım. Farsçadaki Mehtab (<mah-tab), Sertab gibi ifade edilmiş olabilir. Oysa, Pertev adındaki per ön ekinin Kürtçe ber’den kaynaklanmış olması mümkündür. Aynı dilde, güneş ışınlarının saçtığı yer de ber-tav diye bilinmektedir. Kürtçe ber-tav (ışın önü, güneş ışınlarının saçıldığı yer) sözünden mi Farsçaya transfer olarak Per-tev (ışın) şeklinde dile getirilmiştir? Bu seçenek mümkün olmakla birlikte, Kürtçe pır (çok, çok fazla) sözüyle bağlantılı olan Farsça pür sözcüğü de ön ek olmuş olabilir. Bu takdirde pır-tav (çok sıcak, çok aydınlık; çok aydın) sözüyle bağlantılı olarak Farsça pür-tab (=çok aydınlık; çok aydınlatan) sözünden de dönüşmüş olabilir. Kürtçe ṭav (=ışın, güneş ışını; sıcak), sözcüğü, ‘sıcak’ karşılığında Arapça daw’, Ermenice t’et’ev, Çekçe teplý/tepla, Rusça tyópli, Sırpça toplota, Hırvatçada tolota/topao, Slovakça teplo, Bengalce tāpa Makedonca toplina, Slovence ve Sırpça toplota şekilleriyle de kullanılmıştır. Farsça tab (sıcaklık, parlaklık, ısı), aynı karşılıktaki Kürtçe tav ile bağlantılıdır. Aslında Kürtçedeki tav sözcüğüyle güneşin ışınlarını saçarken oluşturduğu sıcaklık ifade edilmektedir. Bir başka deyimle, aynı dilde ‘güneş ısısı’nı belirtmektedir. Kürtçe tav sözcüğü, Türkçeye de intikal ederek ‘demiri tavında döğmek gerekir’ ifadesinde olduğu üzere kullanılmıştır. TDK Türkçe sözlüklerinde tav sözcüğü karşılığına sıcaklık ile birlikte nem de eklenmiştir: Toprağın tavı örneğinde olduğu üzere. Bununla birlikte, Türkçe tavlamak yüklemindeki tav kökünün de ‘ısındırmak’ karşılığında olduğu kanısındayım. Bu bağlamda, Türkçe tav olmak deyimi bir başka örneği oluşturmaktadır. Türkçedeki alatav sözcüğü ise orta sıcaklıktaki toprağı belirtmektedir. Gürcüce tphili (=sıcak) sözcüğüne dayanılarak Tphilisi (>Tiflis) adı kullanılmıştır. Burada sıcak su kaynaklarının oluşu nedeniyle böyle bir adlandırmanın yapılmış olduğunu sanıyoruz. Yukarıda sıraladığım tab, tav, daw, tep ve tp köklerine dayalı olup sıcaklığı belirten sözcüklerin, farklı dil gruplarında yer almalarına karşın etimolojik açıdan aynı kökenden kaynaklanmış oldukları görüşündeyim. Sonuç olarak, Pertev adı, mecaz karşılıklarıyla birlikte, ‘sıcakkanlı, sempatik, aydın’ kimseleri dile getirmektedir. Bay ve bayan adı olarak Pertev adının kullanılmış olduğunu görmekteyiz. Osmanlının son döneminde Sultan Abdülaziz’in Rumen kökenli annesinin adı Pertevniyal Sultan idi. Cumhuriyet döneminde edebiyat ve folklor araştırmacısı Pertev Naili Boratav da aynı adı taşıyanlardandı.