Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Portakal

15 Eylül 2019

     Turunçgillerden bir ağaç ve meyvesi. Ana vatanının Hindistan, Çin ve mücavir ülkeler olduğu kabul görmektedir. XVI. yüzyıldan itibaren Portekiz’de yoğun olarak yetiştirildiğinden o ülkenin adıyla anılmaktadır. Çünkü, bir zamanlar Portekiz’e Portugal deniliyordu. Portekiz, iki önemli kent olan Portu (bugünkü Porto) ile Cale (bugünkü Vila Nova de Gaia) kentlerinden dolayı Terra Portucalis adıyla anılmıştı. Bir zamanlar, Comes Portucalensis adıyla da tanındı. Terra Potucalis adındaki Portucalis, zamanla buradan çevreye tanıtılan ve yayılan meyveye de portucal/portakal adının verilmesine yol açmıştır. Burada her ne kadar bir kale var ise de cal ekinin Gal’dan geldiği bunun da Galler (Keltler) ile ilişkili olduğu nakledilmektedir. Portus Galli (Galler’in limanı) adındaki portus ön eki Latince portum (liman), Portekizce porto (liman), İtalyanca porto (liman) sözcüğü olduğu sanılmaktadır. Bununla birlikte, bir kısım kaynaklar Portus Cale’yi ‘Cale kapısı’ diye izah etmektedirler. Oysa, kaynakların ekseriyeti, Portekiz’in ikinci büyük kenti olan Porto’yu ‘liman’ diye tanıtmaktadırlar.

     Portakal ve Portekiz adları arasındaki ilişkiye rağmen, Hintçede portakala naarangee, Portekiz’e Purtagaal denilmektedir. Aynı olgu, Farsçada da mevcuttur. Farsça narenci, ‘portakal’; Portuğal ‘Portekiz’dir. Bu da portakalın, bu yazının ikinci cümlesinde de belirttiğim gibi ana vatanının Hindistan dolayları oluşundandır. Önde gelen Batı Dillerinde Portekiz ülkesine Portugal denilmektedir. Bu da Latincede bu ülkeyi ifade eden Portugal adından gelmektedir. İtalyanlar, aynı ülkeye Portogallo, Araplar Alburtughal, Azeriler Portuqaliya, Ermeniler Portugalia, Rumenler Portugalia demektedirler. Portekizliler de kendi ülkelerini Portugal diye bilmektedirler. Bu ülkeden gelen meyve Türkçede portakal adıyla bilinirken, portakalın da içinde yer aldığı meyve grubu (portakal, mandalina, limon, nar) narenciye olarak ifade edilmektedir. Başta Fransızca, İngilizce ve Almancada olmak üzere Batının birçok dilinde portakal karşılığında orange adı bilinmektedir. Bu sözcüğün telaffuzu narenc şekline benzediğinden bizleri ‘narenc‘den dönüştüğü kanısına vardırmaktadır.  XVI. yüzyıldan itibaren Osmanlılarda Portekiz’e Portugal deniliyordu. Bu ad, yüzyıl öncesine dek devam etti (Takvim-i Vekayi, nusha 34, s.3). Ancak, bu süreden sonra Portugal’a Portekiz ve bu ülkenin meyvesine de Portakal denilmeye başlanmıştır (Ahmet Rıfat Efendi, “Lûgat-ı Tarihiyye ve Coğrafiyye”, İstanbul 1299, C.I, s.150). Doğu’dan götürülen bu meyvenin tekrar İspanya’dan ve Marsilya’dan Cenova yoluyla getirildiği söylenmektedir.