19 Şubat 2020
Savaş, kavga. Farsça ve Kürtçe ceng (=savaş) kelimesinden alınmadır. Bkz. Ferhengi Ziya, İstanbul 1984, C.I, s.663. Farsça cengiden (=savaşmak, kavga etmek, dövüşmek), cengâver (=savaşçı), cengtalep (=savaş yanlısı) gibi sözler kullanılmaktadır. Tacikçe cang; Kürtçe, Urduca ve Sindhice ceng kelimeleri ‘savaş’ karşılığındadır. Türkçeye akraba diller sayılan Azerice, Özbekçe, Uygurca ve Türkmencede de ceng sözü bilinmektedir. Özbekçede ‘savaşmak’ karşılığında ceng kılmak (=savaşmak) ve uruşmak sözleri telaffuz edilmektedir. Farsça ceng-cû (=savaş arayan, savaş için bahane arayan) kelimesi Osmanlıcaya da intikal etmişti. Kürtçede ‘savaşçı’ karşılığında cengbaz, cengebaz ve cengâver denilmektedir. Aynı dilde cengname (=savaş günlükleri) sözü de ifade edilmektedir.
Bu bağlamda Türkçede şahıs adı olarak da kullanılan cenk sözünün aslı Farsça ve Kürtçe ceng (=savaş) kelimesidir. Bu açıdan Pehlevice ve Partça cang (=savaş, kavga), Zendce ve Avestaca yang– (=vukuat, hadise) sözünden dönüşmüştür. Avestada ‘y’ harfi ile başlayan kimi sözler sonraları Orta İran Dillerinde ‘c’ ile başlayan sözlere dönüşmüşlerdir. Avesta yama (=cam), sözü sonraları cam; Avesta yava (=tohum, tahıl; tahıl tohumu) sözü sonraları cev (=arpa) şekline dönüşmüştür. Türk argosundaki çıngar (=gürültü patırtı) sözüne istinaden çıngar çıkarmak deyimi ‘gürültü şamata’ ya da ‘kavga’ çıkarmak’ karşılığındadır. Bu deyimdeki çıngar sözcüğü Yunanca dzingaro ile ilişkilendirilmekle birlikte Galata Rumcasındaki tsingar (çıngar: ‘kavga, gürültü’) sözcüğünden gelmektedir. Bu sözcüğün de Farsça ceng (=savaş) sözcüğüyle ilişkili olması mümkündür. Öte yandan Farsça çeng sözcüğü ise, ‘yırtıcı hayvanların pençesi’ni dile getirmektedir. Bu sözlerin etimolojik açıdan aynı menşeye sahip olması olasıdır.