22 Haziran 2024
Üç telli bağlama. İranlıların setar (=üç telli) dedikleri çalgıdır. Orta Çağ Türkçesindeki yonu (=yonmak) sözcüğüyle bağlantılıdır. Bu sözcüğün özgün kökü yon’dur. Kıpçakçada yon (=yontmak, heykel yapmak) şekliyle biliniyor. Bu bağlamda Azerice yonmag, Türkmence yōnmak, Uygurca yonumak, Özbekçe yonmàk, Kırgızca conū ve Kazakça jonuv sözcükleri ‘yontmak’ karşılığındadır. Yon sözcüğüne -gar ekiyle türetilmiş olduğunu sandığım bu sözcüğün ‘yontulmuş, yontulmuş ağaç’ karşılığında ifade edilmiş olması mümkündür. Maraş ve Adana dolaylarında “yontulmaya elverişli (ağaç)” karşılığında yongal sözcüğü kullanılıyor. Bir olasılıkla -gar ve -gal ekleri birbirine dönüşmüş olabilir. Yongar sözcüğünün Türkçedeki yonga (=ağaçtan çıkan talaş, parça) sözcüğüyle ilişkili olduğu anlaşılıyor. Farsça setar (=üç telli) kelimesine karşılık aynı dilde yongar (=üç telli saz) sözcüğünün de kullanıldığı belirlenmiştir. Arnavutça jongar veya jungár ‘üç telli küçük saz’ karşılığındadır.