18 Ağustos 2020
Siyah, ak karşıtı. Mecaz olarak kötü, kötülük. Ak karşıtı olan koyu renk, siyah. Kara kaşlı, kara gözlü gibi örneklerde olumlu olarak söz edilir. Kara günler, kara baht denilirken olumsuzluk vurgulanır. Bu bağlamda, birine kara çalmak, bir kimseye iftira atmaktır; bir başka deyimle onu lekelemektir. Renk ifade eden kara, Sanskritçe kāla (=kara, siyah, koyu mavi) sözüne istinat etmektedir. Sanskritçe kala sözü l/r dönüşümüyle Türkçede kara şeklinde yer alır. Omiros’ta geçen kelenós (=kara, karanlık) ve Kürtçe qere sözleri, Sanskritçe kāla (=siyah) ile bağlantılıdır. Orhon Yazıtları’ndan bu yana Türkçede ḳara sözcüğü kullanılmakla birlikte, bu sözcüğün Güney Asya’nın Aryen Dillerinden kaynaklanmış olduğunu sanıyorum. Bu bağlamda Hintçe, Bengalce ve Pencapça kālā, Nepalce kālō, Sinhalice kalu, Marathice kala, Sindhice karu veya karo, Tamilce karappu, Malayamca karupp kelimelerinin ortak bir etimolojik kökenden geldiği anlaşılmaktadır. Moğolcada ḥar ve Türkçede ḳara/qara şekliyle yerleşmiştir. Öyle anlaşılıyor ki, Hintçe ve bir kısım mücavir dillerdeki kala/kālā sözü l/r dönüşümüyle Türkçede kara şeklinde yer almıştır. Rusça ve çevresindeki Türkçe ile Türkçeye yakın dillerde r harfinin baskın olarak telaffuz edildiği görülmektedir. Bu nedenle, kala sözünün kara şekline bürünmesi filolojik açıdan görülebilen bir durumdur. Farsça siyah sözü Kürtçede kullanılmaz. Kürtçede reş ve ḳere kelimelerinin Farsça ‘siyah’ kelimesi karşılığında kullanıldığı görülmektedir. Aynı dilde yer adları için yaygın olarak ḳere sözü telaffuz ediliyor: Ḳereyazi, Ḳereçor, Ḳereborık gibi. Bu durum Türkçeye yakın dillere de intikal etmiştir. Bu açıdan Özbekçe qora; Uygurca, Kazakça, Kırgızca ve Tatarca kara, Azerice ve Türkmence gara şeklinde dile getirilmektedir. Sanskritçe kala, Sumerce dara (=karanlık) ile fonetik yakınlık arz etmektedir. Kürtçe tari (=karanlık) sözü ise Sumerce dara (=karanlık) sözünden dönüşmüş olmalıdır.
Yeryüzünün denizle örtülü olmayan kısmını ifade eden kara sözü ise Arapça qārra (denizle örtülü olmayan topraklar) kelimesinden alınmadır. Bu söz Akadca qerbetum (=arazi, toprak) ve Sumerce girim (=toprak parçası) kelimeleriyle ilişkili görünmektedir.