18 Kasım 2026
Göktürklerin ‘kurt’ karşılığında kullandıkları böri sözcüğünden. Bu sözcük Kültigin ve Bilge Kağan’ın yazıtlarında geçiyor. Moğolca börte/börtü (=kurt) sözcüğüyle aynı köktendir. Aslında Moğolcada bu sözcüğün özgün karşılığı ‘boz, alaca’dır. Bu bağlamda ‘bozkurt’a da böri denildiğinden zamanla ‘kurt’ karşılığında da ifade edilmiştir. Kürtçe bor (=gri, boz) sözcüğüyle aynı köktendir. Bu sözcük Pehlevice bōr aracılığıyla Avestaca baora sözcüğüne dayanmaktadır. Ancak bu dillerde boz yerine kızılımsı, kahveye çalan renk karşılığıyla bilinmiştir. Kaşgarlı’nın sözlüğünde de böri (=kurt) sözcüğü geçiyor. Moğollarda “Köpek-Ata” inancı bulunuyordu. Altay kavimlerinde ise bu “Kurt-Ata” şekliyle mevcuttu. “Moğolların Gizli Tarihi”nde ata kurda Börte Çinu (=boz kurt) denilmiştir. Bu söz kaynaklarda börtiçene, börtiçine, börteçine gibi farklı varyantlarıyla ifade edilmiştir. Moğolca çina veya çinu ‘kurt’ karşılığındadır. Fransızca chien (şien’: ‘köpek’) sözcüğünün bu sözcükle ilişkisi açık değildir. Eski Türklerde “böri koşnısın yimes” (=Böri/kurt komşusunu yemez) atasözü kullanılmıştır. Bununla birlikte günümüzde ‘çakal’ karşılığında Uygurlar ‘çil böri’, Kazaklar ‘şiyeböri’, Başkırtlar ‘sül bürihi’, Tatarlar ‘çül bürisi’, Özbekler çiyäböri’ diyorlar. Etimolojik açıdan Kürtçe gur (=kurt) ve Sumerce ur (=köpek) sözcükleriyle böri sözcüğü ses benzerliği bir durumdadır. Bizatihi kurt sözcüğü de bu ses benzerliğine sahiptir. Kimi Farsça kaynaklarda da böri sözcüğünün kullanılddığı belirlenmektedir.