25 Mayıs 2025
Ava alıştırılıp bıldırcın gibi kuşların önüne atılan kartalgillerden geniş ve kısa kanatlı, doğan benzeri bir çeşit yırtıcı küçük kuş. Kaşgarlı’nın sözlüğünde kırkuy adıyla biliniyor. Kaşgarlı bu adı karkuy, karguy ve kırguy biçimleriyle de aktarmaktadır. Orta Çağ’da Uygurca ve Karahanlıcada ‘atmaca’ karşılığında kırguy, kurguy veya ḳurghuy adı kullanılmıştır. Memlükler Dönemi’nde yayımlanan “Kitâb-ı Mecmû-ı Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî” adlı kitapta atmaca togan adıyla belirtilmiştir. Zamanla ava alıştırmak maksadıyla bıldırcın gibi kuşların önüne atıldığından atmaca adıyla anılmasına yol açmış olabilir. At- (=atmak, fırlatmak) fiiline fiilden isim yapan -ma ve küçültme eki olan -ca eklenerek türetilmiştir. Bununla birlikte bir sava göre ise yırtıcı kuşların en küçüğü ve en atılganı olduğundan bu adı almıştır. Kıpçakçada atmaça toġan adıyla biliniyor. Azericede atmaca sözcüğü ‘replik, kinaye, cevap; sapan (=taş atıcı)’ karşılığının yanı sıra ‘bir kuş türü’nü de ifade etmektedir.