21 Kasım 2020
Uşak, yardımcı, hizmetçi, yamak. Arapça ‘ivaż (=bedel, karşılık) sözünden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Arapça ‘ivaż sözünün çoğulu a‘vāż şeklindedir. O bağlamda ayvaz sözü de a’vâz’dan dönüşmüştür. Osmanlı sarayında ve büyük konaklarda mutfak ve yemek hizmetlerinde görevli kimse. Kavgalı Arap topluluklarında sulhu sağlamak için ödenen bedeller arasında insanlar da bulunuyordu. Bu canlı bedeller yenen tarafa verilerek veya zorla alınarak özel hizmetlerde görevlendiriliyorlardı. Bunlar bir tür kölelerdi. Zamanla bunlara ‘bedel’ karşılığında ivaz denildi. Bu adın çoğulu a’vâz’dı. Osmanlılarda bu gelenek ayvaz adıyla devam etti. Hacıvat adı Hacı İvaz‘dan evrilmiştir. Ayvaz sözü bir kısım yörelerde farklı karşılıklarda ifade edildi. Köroğlu’nun yardımcısı ve Ermeni asıllı olduğu belirtilen yol arkadaşı Ayvaz’a istinaden Türkçede “bir köroğlu bir ayvaz” deyimi kullanılıyor. Bu deyim yalnızca iki kişi oluşu belirtmektedir. Köroğlu kadın eşi, ayvaz ise erkek eşi ifade ediyor. Aynı dilde “Ayvaz kasap, hep bir hesap” deyimi ister biri isterse diğeri, neticesi aynı demektir. Ayvaz, Osmanlı Ermenilerinde yaygın bir kişi adıdır. Arapça ta‘vіż (=bedel verme) sözcüğü aynı dildeki ‘ivaż sözcüğüyle bağlantılıdır.