14 Eylül 2021
Bir zamanlar özellikle kale dövmekte kullanılan orta çapta uzun menzilli top. Yaygın kanıya göre İtalyanca ballamezza sözünden. Bu söz İtalyanca palla (=top) ve mezza (=yarım) sözcüklerinden oluşmaktadır. Bu İtalyanca sözü Avusturyalılar balimoz şeklinde dile getiriyorlardı. Osmanlılar balimoz sözünü balyemez şeklinde telaffuz ettiler. Balyemez topları Osmanlıların eline XVI. yüzyılda yapılan Avusturya ve Macaristan savaşlarında geçmiştir. Bununla birlikte balyemez adı üzerine farklı etimolojik görüşler de öne sürülmüştür. Hasan Eren’e göre Venedik İtalyancasındaki bala ramada (=bir çeşit top mermisi) sözü Rumcada balarmás şeklinde yerleşmiştir. Rumcadaki bu söz Türkçede balyemez şekline evrilmiştir. Alman dil bilimci Hans Joachim Kissling (1912-1985) balyemez konusunda yaptığı incelemede bu sözün Almanya’da yapılan bir çeşit top olan faule Metze (=tembel Metze: ‘bir kız lakabı’) sözünden geldiği görüşündedir. Polonyalı etimolog Marek Stachowski (1957-) de bu görüşe katılarak faule Metze sözünün Türkçede önceleri pavle mes ve sonrasında balyemez biçimine dönüştüğü görüşündedir. Ancak Hammer’in Osmanlı tarihinde adı geçen topun faule Metze değil scharfe Metze olarak yazıldığı görülmektedir. İtalyan dil bilimci Luigi Bonelli (1892-1954) balyemez adını palla e mezza sözüne dayandırmaktadır.