10 Mayıs 2020
Başlık, serpuş. Yeniçeri subaylarının giydikleri sırma işlemeli, yarısı arkaya sarkan uzun sarık veya börk. Yunanca skúfi (=başlık, takke, külâh, fes) sözcüğünden. Bu sözcük Eski Yunanca skύfos (=bir tür kap, tas, kâse) sözcüğüyle bağlantılıdır. İtalyanca scuffia (=başlık, baş örtüsü) sözcüğü Yunanca skúfi (=başlık, takke) sözcüğüyle bağlantılıdır. Yunancada aynı karşılıkta skúfia, skúfaki veya skúfos sözleri de kullanılıyor. Aynı dilde skúfatos (=başlıklı, küllahlı) sözü yer almaktadır. Rumcada skúfia, Arapçada usqūfiya olarak telaffuz edilmektedir. Akadca kubšum (=başlık), İbranice qobha (=zırhlı başlık, kask), Aşağı Latince cuphia (=başlık), Eski Yukarı Almanca kuphya ve kuppa (=ayin başlığı); Fransızca coiffe (=kadın başlığı, hotoz), coiffure (=başlık) ve escoffion (=başlık), İspanyolca escofia ve cofia, Eski İngilizce coif sözleri ‘başlık, bere, baş örtüsü’ olarak bilinmiştir. Fransızca coiffeur (=kuaför, berber) ve coiffeuse (=kadın tuvalet masası) ve coiffer (=birinin başına bir şey giydirmek) sözleri de aynı kökene dayanmaktadır. Kuaför karşılığında Romence coafor, Flemenkçe ve Hollandaca kapper, Lüksemburgca coiffer sözleri bulunurken Arapça qubat (=başlık), Kürtçe kefî (=erkek baş örtüsü), kefiye (=türban) ve kofî (=Kürt kadınlarının feslerinin ön kısımlarına yaptıkları düğüm veya düğümlü fes), İspanyolca escofia veya cofia (=başlık), Arapça kefr (=örtme), Arapça kefiye veya keffiye (=Arap erkeklerinin omuzları da örten püsküllü baş örtüsü) kelimelerinin ortak etimolojik kökenden kaynaklandıkları anlaşılmaktadır.
Manisa’nın Salihli, Ankara’nın Güdül ve Muğla’nın Aliköy yöresinde ‘kenarları işlemeli başörtüsü’ne üsküf denilmektedir. Kırşehir ve Burdur dolaylarında ‘hükümdar başlıkları ve gelin başlıkları’na da üsküf deniliyor. Kayseri civarında ‘yünden örme başlık’lar da üsküf adıyla biliniyor. Kıbrıs’ta ‘gazyağı lambalarında kullanılan başlık’ karşılığında üsküf sözü kullanılmaktadır. Ayrıca Çankırı, Samsun, Merzifon, Nizip ve Bor yörelerinde ‘nargile başlığına geçirilen madeni kafes’ üsküf sözüyle dile getiriliyor. Kastamonu’nun Taşköprü ilçesinde ‘gelinlik yapılan bir çeşit sırmalı kumaş’ ile Samsun ve çevresinde ‘kalın ipekli, değerli eski zaman kumaşlarından yapılan kolsuz düğün giysisi’ üsküfe adıyla ifade ediliyor. Mazgirt, Pertek, Elazığ, Erzurum, Sivas ve Artvin havalisinde ‘yüksük’ karşılığında üsküf sözü telaffuz ediliyor.