14 Aralık 2020
Kartalgillerden küçük kuş, fare ve böceklerle beslenen, bir türü evcilleştirilip kuş avlarında kullanılan yırtıcı bir kuş çeşidi. Orta Çağ Türkçesinde yaygın olarak toğan şekliyle ifade ediliyordu. Toğan adı aynı çağda Türkçede bulunan tog/toğ (=doğmak, yükselmek) sözcüğüne dayanıyor. Orta Çağ’da Çince dòng (=kartal) adıyla bağlantılıdır. Bu bağlamda doğan adının Çince dŏu (=dik, sarp), dŏujùn (=yüksek, dik) ve tóu (=baş, zirve, doruk) sözleriyle ilişkili olduğu anlaşılıyor. Bu açıdan Anadolu’da yüksek yerlere doğan adı verilmiştir. Çünkü doğan kuşu yükseklerde uçar. ‘Doğan’ karşılığında Özbekler laçin, Asya Türkmenleri laçın ve elguş, Uygurlar laçin ve şunkar, Tatarlar laçın ve toyğon, Kazaklar tuyğın, Başkırtlar toyğon veya toğan, Azeriler gızılguş veya tärlan diyorlar. Osmanlı Dönemi’nde padişahların av kuşları olan doğanları yetiştirmek ve av işlerinde kullanmakla doğancıbaşı sorumluydu. Başta Karadeniz Bölgesi olmak üzere bir kısım yörelerde avcı doğan yetiştiren ve doğanla av yapan kimseler doğancı diye anılıyor. Doğan kuşunun ak doğan, boz doğan, gök doğan ve çakır doğan gibi çeşitleri bulunmaktadır. Doğan günümüzde şahıs adı olarak da kullanılıyor. Bkz. Tuğrul.