3 Ocak 2026
Yer, zaman, sıra, değer ve önem açısından önce gelen, önde olan. Orta Çağ Türkçesindeki ilk (=her şeyin evveli) sözcüğünden. Bu sözcük aynı dönem Türkçesindeki il (=ön taraf, şark, doğu) sözcüğüne dayanmaktadır. Yine bu devirde Ötüken yöresinde bir ana tanrıça İl adıyla biliniyor. Bu sözcükle bağlantılı olarak Orta Çağ’da Türkçede ilki (=birinci) ve ilkisiz (=öncesiz) sözcükleri kullanılmıştır. Azerice ve Özbekçe ilk, Kazakça ilki, Türkmence ilkinci sözcükleri ‘ilk’ karşılığındadır. Orta Çağ Kıpçakçasında ilk sözcüğü ‘önce’ olanı ifade ediyor. Aynı çağda Kıpçakçada ilk sözcüğü ‘yaz mevsimi’ olarak da biliniyor. Yine Kıpçakçada o dönemde bilinen il sözcüğü ‘atın önde olan ayakları’nı belirtiyor. Osmanlılarda XIV. yüzyıl sonrası kaynaklarda ilk sözcüğünün kullanıldığı görülüyor. Ancak bu belirlemeden Osmanlıların ilk sözcüğünü bu dönemden evvel ifade etmedikleri sonucuna varılamaz.