14 Haziran 2020
İş güç, yarar, fayda; yapan eden, ticari ilişkilerde sağlanan para kazancı. Aynı karşılıktaki Farsça kār sözcüğünden. Türkçede kâr şekliyle telaffuz ediliyor. Avestaca kāra (=iş), Eski Farsça kāra, Pehlevice ve Partçada kār veya gār, Sanskritçe kāra sözcükleri ‘iş güç, eylem, fiil’ karşılığındadır. Kürtçe kar sözleri ‘iş, iş güç’ karşılığındadır. Farsçada kimi kelimelerin sonunda -ger olarak yer almaktadır: Dülger (<durūd:’kereste, tahta’, -gar/-ger:’yapan’) gibi. Bu son ek Kürtçede de kullanılmaktadır; ‘demirci’ karşılığındaki hesınker veya hesınger (<hesın:’demir’, -ker/-ger:’iş’) gibi. Farsçada ‘iş yeri, fabrika’ karşılığında kârhāne (<kâr: ‘iş’, hāne: ‘ev, yer’) denilmektedir. Farsça karger (=işçi), Kürtçede karker (=işçi) olarak biliniyor. Osmanlıca kisb û kâr (=kazanç ve kâr) sözü Türkçede de kullanılmıştır. Âşık Hicranî’nin bir deyişinde “kisb ü kâr” sözü de yer almaktadır: “Hicraniyem der ki, bakın halıma/ Dağlar dayanmıyor ah ü zarıma/Elim ermez oldu kisb ü kârıma/ Çünkü gül yüzlümü elden aldırdım”. “Elim ermez oldu kisb ü kârıma” derken, sevdiği uğruna ‘iş güç’ yapamaz hale geldiğine işaret etmektedir. Farsçadan Osmanlıcaya geçen “kisb û kâr” sözü Arapça kesb (>kisb: ‘çalışıp kazanma, kazanç; edinme’) ve Farsça kar (=iş, iş güç) sözlerinden oluşmaktadır. Bir kısım sözcüklerin sonuna eklendiğinde o işle uğraşanı ifade ediyor: Sanat-kâr, hizmet-kâr, isyan-kâr, beste-kâr gibi. Türkçedeki –kâr (=-cı/-ci, -lı/-li) sözcüğü aynı işleve sahip Farsça kār ile Kürtçe kar sözcüklerinden dönüşmüştür.