28 Nisan 2025
Dilini dişlerinin arasına alırcasına tutuk ve titrek konuşan; bu şekilde konuşarak s, z, r seslerini kusurlu söyleyen. Kıpçakça peltek (=tutuk ve titrek konuşan) sözcüğünden. Bu sözcük Kıpçakçada biltek ve beltek şekilleriyle de biliniyor. Bu sözcükler Kaşgarlı’nın sözlüğündeki bert (=berelemek, zedelemek) sözcüğüyle bağlantılıdır. Bu sözcük Latince perdere (=yıkmak, tahrip etmek, kaybetmek, yitirmek) ve perditus (=yıkılmış) sözleriyle de etimolojik açıdan ilişkilidir. Fransızca perte (pert: ‘zarar, kayıp’) sözcüğü de aynı köktendir. Azerice ve Türkmencede peltek, Tatarcada biltek ve birtek biçimleri görülmektedir. Kaşgarlı’nın aktardığı bert sözcüğü b/p ve r/l dönüşümleriyle pelt şekline evrilip Türkçede bir şeye özgü olmayı belirten -ek son ekiyle türetilmiş gibidir. Azerice pel (=engel, mania) ve pellemek (=engellemek) sözcükleriyle de ilişki düşünülebilir .Latince balbucir (=peltek) sözcüğüyle bağlantılı olarak aynı dildeki balbutio veya balbūtire yüklemleri ‘kekelemek, dili dolaşmak, peltek konuşmak’ karşılığındadır. Aynı kökten İspanyolca balbucir (=peltek) ve Katalanca balbucejar (=peltek) sözcükleri kullanılıyor. Kimi kaynakların Arapçada var olduğunu öne sürdükleri baltika (=konuşurken seslerin düzgün çıkmaması) sözcüğüyle incelediğim Arapça sözlüklerde karşılaşmadım. Peltekliğin dilin büyümesi sonucu oluştuğuna dair belirleme peltek sözcüğünün Farsça balîde (=uzamış, büyümüş, gelişmiş) sözcüğüyle ilişkisini de akla getirmektedir. Aynı sözcük aynı dilde bālūde şekliyle de biliniyor. Eski Yunanca psellizō ‘kekelemek, peltek konuşmak’ olarak bilinmektedir. ‘Peltek’ karşılığında Hollandaca lispelen, İsveççe läspa, Rusça şepel’aviy, İtalyanca blesità denilmektedir.