Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Etimolojik Açıdan
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

 

 

 

 

 

 

 

 

Ak

13 Mart 2020

       Beyaz, temiz, saf, arı duru, namuslu, asil. Yumurta akı gibi, bir kısım şeylerin beyaz kısmı. Mecaz olarak alnı ak olmak, ‘kötü bir işe bulaşmamış olmak’ diye bilinir. Ak ağaç, kayın cinsinden bir kerestelik ağaçtır. Ak günler, insanı huzura ve mutluluğa erdiren günlerdir. Türkçede kullanılan ak sözcüğünün Eski HintAvrupa Dillerinde ‘su’ karşılığında ifade edilmiş sözlerden kaynaklandığı kanısındayım. Ak sözcüğü, Türkçede akaba (=suyun akış eğilimi), akaç (=sıvı akıtmaya yarayan), akak (=su kaynağı, dere, akarsu), akan (=kesintisiz akış halinde olan su), akanak (=hızlı akan su), akanca (=küçük su akıntısı), akar (=akıcı, akışlı; ırmak, dere) akarca (=küçük akarsu) ve akarsu (=akış halindeki su; dere, çay, ırmak/nehir) sözlerine yol açmıştır.

       Akmak fiilinin ak gövdesi Türkçede ‘beyaz’ karşılığındaki ak sözüyle aynı köktendir. Türkçede ag, şekilleri de ak sözcüğünün versiyonlarıdır. “Dağlar ağardı kardan” denilince kar yağışının doğayı beyaza bürümesi dile getirilmektedir. Ak sözcüğünün bir versiyonu olan , yücelişi, yükselişi de içermektedir.

     Ak sözcüğünün farklı telaffuzu olan Türkçede birçok sözün oluşmasını sağlamıştır. Söz gelimi, ağaç sözü (=yükseliş) gövdesinden oluşmaktadır. Sürekli yukarıya doğru büyüme sürecinde bulunuşundan olsa gerek ağ-aç (=yükseliş halinde olan) denilmiş olduğu akla gelmektedir. Tıpkı anaç (<ana-[a]ç: ‘yani ‘analık özelliği  bulunan’) örneğindeki gibi. Ayrıca, günün ağarması, karanlığın son bulmasıdır. Bir başka ifadeyle, kısaca gün diye de bilinen güneşin yükselişidir. Gün battı denilince, günün yani güneşin batışı belirtilmektedir.

     Türkçede kullanılan iki sözcük ak ve ar, ‘su’ ile ilişkilidir. Birçok kadim dillerde bu kök sözcükler görülmektedir. Bu açıdan, bu sözcükler aynı zamanda temizliği, iffeti, dürüstlüğü, namusu, onuru, şerefi, erdemi ve benzerlerini de ifade etmektedir. Ak olmak için ak’lık iddiasında bulunmak yetmiyor. Davranışıyla, icraatıyla, uygulamalarıyla anasından emdiği ak süt gibi tertemiz olması gerekiyor. Hem ak hem de ar kökü Eski Aryen Dillerden kaynaklanmıştır. Ak sözünün diğer dillerdeki köklerini akmak maddesinde açıkladım. Bu konuda bkz. Akmak.